ACT#2

DARK onderzoekt de spanning tussen aanwezigheid en afwezigheid, het reële en het virtuele, het menselijke en het numerieke. Uitgevoerd door Mustaf Ahmeti ontvouwt het drieluik — DARK, ACT #2 en BRASS #2 — zich als een dialoog tussen vlees en algoritme.

Theater maker Kris Verdonck is clearly moved himself by what AI conjured up from his mix of two older audio recordings of Leysen and Beckett texts that Leysen never performed during his lifetime. The result can be heard this week in Dark, Verdonck’s new performance featuring three installations in which dead things are artificially brought to life.

“De installatie met Johan, Act#2, is tegelijk een liefdevol eerbetoon en iets heel macabers. Van een overleden vriend de stem horen komt veel directer binnen dan oude foto’s bekijken. Zeker als hij iets uitspreekt wat hij nooit gezegd heeft.” Tot Leysens plotse overlijden in maart 2023 maakte Verdonck al zeven producties met hem. Memorabel blijft bijvoorbeeld M, a reflection (2012), waarin Leysen ook al digitaal verdubbeld werd, toen als een hologram waarmee hij samen op scène stond. “Ook los van die creaties hoorden we elkaar elke week.”

Toch is deze technologische verrijzenis geen sentimenteel spektakel. Ze is vooral artistiek gemotiveerd. Leysens stem brengt tussen grijze dekens de dertiende en laatste tekst uit Texts for Nothing (1952) van Samuel Beckett, waarin een sprekend ‘ik’ als een geest is opgelost in pure taal. In 2020 theatraliseerden Verdonck en Leysen in Act ook al de eerste vijf delen van dit postmoderne proza. Er waren plannen voor een integrale enscenering van alle dertien teksten, maar daar stak Leysens overlijden een stokje voor. Dark maakt nu toch iets van die voornemens waar. Voor Verdonck past deze AI-versie in een lange traditie van spoken en halfwezens op het toneel, van de Grieken tot Hamlet. 

“Eigenlijk vond Johan het werk van Beckett lang pretentieuze onzin, tot ik hem die Texts for Nothing leerde kennen. Ik herinner me hoe hij tijdens de repetities voor Act ineens in tranen uitbarstte bij de zinnen: ‘we are fond of one another, we are sorry for one another, but there it is, there is nothing we can do for one another.’ Sindsdien wou hij eigenlijk alleen nog Beckett spelen. Ik ben dus heel blij dat ik beide meesters aan elkaar heb kunnen voorstellen. Als er iemand een multimediale kijk had op het theater, was het Beckett wel. Het enige waar ik het raden naar blijf hebben, is wat Johan zelf van deze voorstelling had gevonden.”

Luidt Dark een nieuwe toekomst met virtuele acteurs in? Zelf blijft Verdonck erg sceptisch over de impact van AI op theater. “Als wij met twee man tien volle dagen bezig geweest zijn voor ocharme vijftien minuten tekst, dan geloof ik niet in die grote AI-revolutie. Ze lijkt me eerder een frauduleuze reclamecampagne van mensen die veel geld willen verdienen aan miljarden staatssteun voor iets wat zich nog amper bewezen heeft. Samen naar levende spelers kijken is ook zo’n eeuwenoud gebruik dat het absoluut onvervangbaar is.” Dark thematiseert voor Verdonck dan ook eerder het gemis aan live aanwezigheid dan een brandend toekomstvoorstel. 

“Als deze creatie al een statement brengt, is het vooral dat het niet heel spannend wordt als we onszelf vervangen. Wat mij wel fascineert, is hoe onze omgang met machines totaal intiem is geworden. We gaan nu met onze telefoon naar bed als met een knuffel. Als we een aarsaandoening hebben, vertellen we het sneller aan Google dan aan ons lief. Er zijn zelfs al liefdesrelaties met AI-chatbots. Waanzin eigenlijk!” 

Naast de installatie met Leysen laat Dark ook nog drie sousafoons zelf muziek spelen en de duistere achterkant van onze schermen zien. 

“Welk monster verbergt zich achter al die artificiële aanwezigheid in ons leven? Dat vind ik het vraagstuk van deze tijd.”